۲۳ دسامبر ۲۰۲۵ - پژوهشی به رهبری دانشمندان علوم زیست پزشکی در دانشگاه کالیفرنیا ریورساید برای نخستین بار نشان داده است که قرار گرفتن پدر در معرض میکروپلاستیک ها (MPs) می تواند باعث بروز اختلالات متابولیک در فرزندان او شود. این تحقیق که با استفاده از مدل های موشی انجام شده، مسیری کاملاً جدید را آشکار می کند که از طریق آن آلاینده های محیطی بر سلامت نسل های آینده تاثیر می گذارند.
اگرچه پیش تر وجود میکروپلاستیک ها در دستگاه تولید مثلی انسان گزارش شده بود، این مطالعه که در Journal of the Endocrine Society منتشر شده است، نخستین پژوهشی است که ارتباط میان مواجهه پدر با میکروپلاستیک ها و پیامدهای بلندمدت سلامت نسل بعد(نسل F1) را نشان می دهد.
میکروپلاستیک ها ذرات بسیار ریز پلاستیکی (کمتر از ۵ میلی متر) هستند که از تجزیه محصولات مصرفی و پسماندهای صنعتی ایجاد می شوند. اختلالات متابولیک به مجموعه ای از شرایط گفته می شود - از جمله افزایش فشار خون، قند خون بالا و چربی اضافی بدن - که خطر بیماری قلبی و دیابت را افزایش می دهند.
برای ایجاد اختلالات متابولیک در نسل F1، پژوهشگران به آن ها رژیم غذایی پرچرب دادند. این روش کمک می کند اثرات ناشی از مواجهه پدری که ممکن است در شرایط رژیم معمولی خفیف یا پنهان بمانند، آشکار شوند. رژیم پرچرب الگوی رایج تغذیه ناسالم مانند رژیم غربی را تقلید می کند و خطرات متابولیک را تشدید می سازد. از آنجایی که خود پدرها رژیم معمولی داشتند، چاقی مشاهده شده در نسلF1 ناشی از رژیم غذایی بود.
پژوهشگران دریافتند که فرزندان ماده موش های نری که در معرض میکروپلاستیک قرار گرفته بودند، نسبت به فرزندان پدرانی که با میکروپلاستیک ها مواجهه نداشتند، به طور قابل توجهی مستعدتر به اختلالات متابولیک بودند - با وجود اینکه همه فرزندان رژیم پرچرب یکسانی دریافت می کردند.
پروفسور چانگ چنگ ژو، استاد علوم زیست‌پزشکی در دانشکده پزشکی UCR و نویسنده ارشد مطالعه گفت:«دلایل دقیق این اثر وابسته به جنس هنوز مشخص نیست. در مطالعه ی ما، فرزندان ماده فنوتیپ های دیابتی نشان دادند. ما افزایش بیان ژن های پیش التهابی و پیش دیابتی را در کبد آن ها مشاهده کردیم- ژن هایی که پیش تر با دیابت مرتبط بوده اند. این تغییرات در فرزندان نر دیده نشد».
پژوهشگران همچنین دریافتند که اگرچه فرزندان نر دچار دیابت نشدند، اما کاهش خفیف اما معنی داری در توده چربی داشتند. در مقابل، فرزندان ماده کاهش توده عضلانی همراه با افزایش دیابت نشان دادند.
برای درک نحوه انتقال این ویژگی، پژوهشگران از فناوری توالی یابی ویژه ای به نام PANDORA-seq که در UCR توسعه یافته است، استفاده کردند. آنها دریافتند که مواجهه با میکروپلاستیک ها «محموله» اسپرم را تغییر می دهد و بر مولکول های کوچکی اثر می گذارد که چگونگی روشن یا خاموش شدن ژن ها را تنظیم می کنند.
به طور مشخص، مواجهه با میکروپلاستیک ها پروفایل RNAهای کوچک اسپرم را تغییر داد، از جمله RNAهای کوچک مشتق ازtRNA و RNAهای کوچک مشتق ازrRNA - انواعی از RNAهای غیرکد کننده. برخلافDNA که «نقشه» حیات را فراهم می کند، این RNAها مانند «کلیدهای کم نورکننده» عمل می کنند و میزان بیان ژن ها را در طول رشد تنظیم می کنند.
پروفسور ژو گفت:«تا جایی که ما می دانیم، این نخستین مطالعه ای است که نشان می دهد مواجهه پدری با میکروپلاستیک ها می تواند پروفایل RNAهای کوچک غیرکد کننده را در اسپرم تغییر دهد و اختلالات متابولیک را در نسل بعد ایجاد کند».
او تأکید کرد که اثر آلودگی پلاستیکی محدود به فرد مواجهه یافته نیست؛ بلکه ممکن است اثر زیستی پایداری بر جای بگذارد که فرزندان را مستعد بیماری های مزمن می کند.
پروفسور ژو، افزود:«کشف ما افق جدیدی در سلامت محیطی می گشاید و توجه را به این سمت می برد که محیط هر دو والد چگونه بر سلامت فرزندانشان تاثیر می گذارد. یافته های این مطالعه روی موش احتمالاً برای انسان نیز پیامدهایی دارد. مردانی که قصد فرزندآوری دارند باید کاهش مواجهه با مواد مضر مانند میکروپلاستیک ها را در نظر بگیرند تا از سلامت خود و فرزندان آینده شان محافظت کنند».
پژوهشگران امیدوارند این یافته‌ها مسیر تحقیقات آینده درباره اثر میکروپلاستیک ها و حتی نانوپلاستیک های کوچک تر بر رشد انسان را روشن کند.
پروفسور ژو، گفت:«مطالعات آینده ما احتمالاً بررسی خواهد کرد که آیا مواجهه مادری نیز خطرات مشابهی ایجاد می کند و چگونه می توان این تغییرات متابولیک را کاهش داد».
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20251223/Paternal-microplastic-exposure-alters-metabolic-health-in-offspring.aspx